Opinie: In de ideale wereld blijft de openbare omroep voor elke Vlaming gratis te ontvangen

Opinie: In de ideale wereld blijft de openbare omroep voor elke Vlaming gratis te ontvangen

Dank dat u bij ons was.

“Dank dat u bij ons was” is een nieuw vierdelig Canvas-programma over tv-journalistiek naar aanleiding van 40 jaar Martine Tanghe als nieuwsanker. Maar het zou ook een – weliswaar heel cynische – verwijzing kunnen zijn naar de VRT-antennekijkers die hun tv-beeld op 1 december op zwart zien gaan. Geen slotaflevering van Professor T. voor de VRT-antennekijkers.

Van algemeen nut

De VRT zendt al sinds eind mei 2004 uit via digitale antenne (DVB-T). Dat is de digitale opvolger van de analoge antenne-uitzendingen die een jaar of 10 geleden stopgezet werden. De kijker had immers het betere digitale antenne-alternatief. Een eenvoudige DVB-T-ontvanger, al dan niet ingebouwd in de tv, en een kleine binnenhuisantenne (zonder voeding) volstaan meestal voor ontvangst. De kijker kan dan de 3 VRT-zenders gratis bekijken. Men kan ook kiezen voor een DVB-T-ontvanger met opnamefunctionaliteit. Een abonnement op Telenet, Proximus of andere tv-aanbieders is daarbij niet nodig. Maar de VRT liet in de maand mei weten de digitale antenne-uitzendingen te staken vanaf 1 december.

De markt

De VRT argumenteert haar beslissing op de VRT-website als volgt: “Het mediagebruik is volop aan het evolueren: mensen willen niet alleen lineair kijken maar willen ook kijken waar en wanneer ze willen. Ons online aanbod VRT NU beantwoordt aan deze behoefte, DVB-T niet.” Op het internetplatform VRT NU kan je inderdaad uitgesteld kijken op een tijdstip naar keuze. Tenminste als de VRT de uitzending op VRT NU plaatst. Maar zeker niet alle tv-programma’s worden op VRT NU aangeboden.

Kan je dan met digitale antenne niet uitgesteld kijken? Uiteraard wel, je neemt het programma met je DVB-T-ontvanger/recorder op en je kijkt achteraf wanneer je wil en ook hoe vaak je wil. Want het programma blijft op je recorder staan tot je het zelf verwijdert. Bij VRT NU verdwijnt het programma na een tijdje van de website. Dat is gemakkelijk voor de VRT (uitzendrechten!) maar dat is het niet altijd voor de kijker. Terugspoelen in een geprogrammeerde uitzending die nog bezig is, werkt ook met de DVB-T-recorder. Dat gaat niet met VRT NU. Probeer op VRT NU maar eens terug te spoelen in het journaal terwijl die nog in uitzending is.

De 3 wijzen

Het VRT NWS-artikel van 17 mei over de uitschakeling van de antenne-uitzendingen maakt het nog bonter: “…volgens de VRT is blijven investeren in de techniek niet te verantwoorden. In de plaats wil de
Reyerslaan voor het onlineaanbod volop inzetten op VRT NU. Dat is gratis en biedt de gebruiker meer mogelijkheden zoals uitgesteld kijken, doorspoelen en terugspoelen.” De realiteit is dat je met VRT-antenne-tv dat allemaal ook kan en zelfs beter. Daarnaast is, tot nader order, internet in Vlaanderen helemaal niet gratis maar zelfs duur in vergelijking met de buurlanden.

Hoe komt de VRT-nieuwsredactie er eigenlijk toe onwaarheden te verkondigen? Wat is waar in de tekst en wat niet? Bij vragen hierover aan de VRT ontvangt de kijker een standaardmail betreffende de uitschakeling van antenne-tv. Het inhoudelijke antwoord blijft men steeds schuldig. Uit het artikel kunnen we wel nog onthouden dat het gaat om een besparingsmaatregel: “blijven investeren in de techniek is niet te verantwoorden”. De rest van de communicatie is klinkklare onzin.

Hoger Lager

Hoeveel VRT-antennekijkers zijn er eigenlijk? Niemand weet het echt. Er is immers geen terugkoppeling van kijker naar distributeur. Of het in stand houden van de antenne-uitzendingen niet te verantwoorden is, is maar de vraag. De VRT beweert aan de hand van een betwiste enquête dat er maar 45 000 kijkers zijn. De enquête werd enkel telefonisch afgenomen. Bij een nichemarkt als DVB-T is het noodzakelijk dat men daadwerkelijk ook ter plaatse enquêtes gaat afnemen. Bijvoorbeeld bij sluizen om binnenvaartschippers te vinden die antenne-tv kijken. Het is maar één bemerking uit een groot vat vol kritiek over deze door de VRT bestelde studie.

Een andere studie, de Digimeter van IMEC, klokte af op 250.000 kijkers. De Standaard-journalist Dominique Deckmyn twitterde dat in zijn omgeving haast iedereen wel iemand kent die antenne-tv kijkt. Hoe komt de VRT dan maar aan 45 000 kijkers als ook anderen dezelfde ervaring zouden hebben?

Hoeveel of hoe weinig antennekijkers er ook zijn, de VRT lijkt te vergeten dat ze een openbare omroep is en bijgevolg de plicht heeft bereikbaar te zijn voor iedereen. De VRT mag dit niet enkel economisch aftoetsen. De VRT is geen commerciële omroep. Of gaan we ook alle operahuizen sluiten omdat ze niet het aantal bezoekers halen van bijvoorbeeld een Tomorrowland en bijgevolg te veel kosten per operabezoeker?

Sorry voor alles?

De communicatie van de VRT over de uitschakeling is op zijn zachtst gezegd wat vreemd. In het tv-journaal kwam het onderwerp helemaal niet aan bod. Ook is er op het tv-scherm van de antennekijkers nog steeds geen ticker (horizontale bewegende tekstbalk) te zien waarop de uitschakeling bekendgemaakt wordt. De VRT heeft over de uitschakeling enkel bericht op internet en op de radio. Het is alsof een bakker die definitief zijn zaak sluit dit zou bekendmaken in de daarnaast liggende beenhouwerij in plaats van in zijn eigen zaak.

Veel antennekijkers zijn daardoor nog steeds niet op de hoogte van de nakende uitschakeling. Waarom wacht de VRT zo lang om het slechte nieuws bekend te maken bij de eigen kijkers? Als weinig antennekijkers op de hoogte zijn van de uitschakeling kan er ook weinig protest zijn. En bijgevolg kan iedereen besluiten dat er maar weinig antennekijkers zijn want er is weinig protest. Heel bewust koos men er ook voor om de aankondiging slechts 6 maand vooraf te doen. Normaal kondigt men zo’n uitschakeling minimum 1 jaar vooraf aan. Ook de timing is perfect, na de heel beperkte aankondiging volgt al snel de grote vakantie en het politiek verlof. En tegen dat iedereen terug aan het werk is en ook de politiek en de parlementen terug in gang schieten is de afschakeling bijna onafwendbaar.

De krampachtige VRT-communicatie en het negeren van vervelende vragen, het doet allemaal vermoeden dat de VRT zelf denkt dat er heel wat meer antennekijkers zijn dan ze zelf beweren. En dat die kijkers wel eens heel boos zouden kunnen worden eenmaal het nieuws bekend is.

Buurman, wat doet u nu?

Alle buurlanden (en bij uitbreiding zelfs bijna alle EU-landen) bieden hun openbare omroep gratis aan via antenne. Zo kan iedereen ongeacht status of inkomen op een eenvoudige manier en ook zonder internettoegang onder meer het tv-nieuws en de politiek van zijn land volgen. Zeer laagdrempelig en dus ook zonder ingewikkelde settopboxen en dergelijke. Het zorgt ervoor dat wie dat wil goed op de hoogte blijft van de gebeurtenissen in zijn land. In een democratie is men dit verplicht aan zijn burgers. Een gerespecteerde openbare omroep maakt een democratie sterker. In ruil betaalt de burger de dotatie.

Ook hier bij ons is dit democratisch principe verankerd in onder meer de beheersovereenkomst tussen de VRT en de Vlaamse Gemeenschap. Een citaat uit deze beheersovereenkomst (pagina 18):
“Het informatie- en duidingsaanbod van de VRT is toegankelijk en gratis beschikbaar voor de eindgebruiker”. Vanaf 1 december zijn we de enige regio in de Europese Unie die geen “openbare” gratis te ontvangen antenne-uitzendingen meer heeft. Van de schending van de beheersovereenkomst schijnt niemand hier wakker te liggen.

Villa politica

Verzoekschriften over de afschaffing van de antenne-uitzendingen gericht aan het Vlaams Parlement (Commissie Media) worden niet ten gronde behandeld. Verzoekschrijvers worden verwezen naar het verslag van de Commissie Media van 31 mei 2018. Op die datum diende de bevoegde OpenVLD-minister Sven Gatz uitleg te geven over de gestelde vragen van collega-politici. De minister zei daarin over de antenne-tv-uitzendingen: “Deze technologie biedt ook niet de functionaliteiten die een moderne mediagebruiker verwacht.” En over VRT NU: “…een gebruiksvriendelijk en toegankelijk online videoplatform dat kijkcomfort biedt. Met VRT NU kijk je waar en wanneer je wilt.” En verder: “De VRT is niet over één nacht ijs gegaan en biedt een meer dan waardig alternatief”.
Zoals al gemeld, deze conclusies kloppen gewoon niet.

VRT NU of VRT NOOIT?

Zowel de VRT als de minister schuiven steeds VRT NU naar voren als alternatief voor de antennekijker. Maar VRT NU kan geen alternatief zijn omdat – naast de schendingen van de beheersovereenkomst en andere verdragen – het gewoon niet of heel slecht werkt op een tv-scherm. De meeste VRT-antennekijkers zijn televisiekijkers en geen smartphone- of tabletkijkers. Kijkers kunnen in hun woonkamer de 60 inch televisie toch niet gaan vervangen door een 10 inch tablet?

Als men de VRT vraagt wanneer er apps komen voor smart-tv’s is het antwoord: “Die staan niet op de planning… VRT ondersteunt vandaag geen HbbTV, geen smart-tv apps, geen native Apple TV en geen native Android TV. Helaas heeft VRT niet de middelen om elk platform op de markt specifiek te ondersteunen.” Bijgevolg is het nogal leugenachtig om VRT NU als vervanger voor antenne-tv voor te stellen. Men schaft een platform af wegens “te duur” en vervolgens zegt men van het zelfgekozen vervangende platform dat het ook te duur is om iedereen te bedienen.

Het heeft er alle schijn van dat de bevoegde minister en de VRT alle antennekijkers willen doen intekenen op een betaaltelevisiepakket. Dat levert nog eens extra inkomsten op voor de VRT want elke distributeur dient per abonnee bij te dragen aan de VRT. Een VRT-antennekijker levert de VRT niets extra op.

Tegelijk verkondigen dat men wil besparen door antenne-tv uit te schakelen en VRT NU als alternatief voorstellen maar vervolgens ook weer beweren dat er geen geld is om VRT NU beschikbaar te maken op een gewoon tv-scherm is niet meer ernstig. De VRT is een betaalomroep in wording.

Switch (maar niet voor hetzelfde geld)

De VRT heeft nog meer geld geroken. Sinds een goed jaar zendt ook TV Vlaanderen via gewone antenne uit maar dan in de DVB-T2-norm, de opvolger van DVB-T. Hun antenne-aanbod bestaat vooral uit de Vlaamse commerciële tv-zenders. In hun reclameadvertenties verwees TV Vlaanderen ook naar de “gratis VRT-zenders”. Dat vond de VRT niet leuk want reclame voor haar gratis DVB-T-aanbod konden ze missen als de pest. De VRT had al besloten (maar nog niet gecommuniceerd) dat ze de antenne-uitzendingen ging stopzetten. De reclame van TV Vlaanderen kwam dus zeer ongelegen en een juridische procedure werd gestart.

Ondertussen heeft de VRT een overeenkomst bereikt met TV Vlaanderen. TV Vlaanderen gaat de VRT-zenders zelf uitzenden en de VRT daarvoor ook nog een vergoeding betalen. Het is een onbegrijpelijke deal die een feitelijk einde maakt aan de “openbare” omroep. Een commerciële tv-operator staat in voor de antenne-uitzendingen van de openbare omroep en mag daar aan de kijkers nog eens abonnementsgeld voor vragen. De VRT verwijst nu zelf naar het DVB-T2-aanbod van TV Vlaanderen! Gekker kan het niet worden. Pikant detail: in het persbericht van TV Vlaanderen dat de VRT overnam op haar website werd het woordje “gratis” geschrapt in de tekst. TV Vlaanderen verwees in dat persbericht namelijk naar de vorige situatie waar de VRT de gratis uitzendingen leverde. Blijkbaar mag de kijker nu al niet meer weten dat de VRT ooit gratis te ontvangen was!

Kijk uit

De VRT lijkt de jackpot gewonnen te hebben met de afschaffing van de antenne-uitzendingen. Ze zijn er binnenkort zelf van af, hoeven er niets meer voor te betalen en ontvangen nog eens extra inkomsten via TV Vlaanderen. Er kan ook nog wat extra geld volgen voor elke VRT-antennekijker die na 1 december ook nog een betaalabonnement neemt bij een aanbieder.

Toch is een hoera ver van gepast. De VRT nam een zeer asociale maatregel waarbij ze blijkbaar vergat dat ze zichzelf minder relevant maakt voor de maatschappij en zijn burgers die de dotatie betalen.
Ook al was het een autonome VRT-beslissing, de meerderheidspartijen (met vooral OpenVLD en N-VA) hebben in de mediacommissie de afschaffing van de antenne-uitzendingen wel erg gefaciliteerd. De
gedelegeerd bestuurder van de VRT hoefde bij de voorstelling van het jaarverslag zelfs niet te antwoorden op de kritische vragen van de oppositie omtrent het opdoeken van het gratis antenne-aanbod. Overheidsbesparingen zitten dan ook in het DNA van die partijen.

Maar voor de VRT zou dit wel eens een pyrrusoverwinning kunnen worden. Op termijn zullen steeds meer Vlamingen beseffen dat de VRT eigenlijk geen echte openbare omroep meer is. In een
nieuwe Vlaamse Regering zal de N-VA vermoedelijk (gelet op de opiniepeilingen) terug als eerste aan zet zijn. Laat dit nu net de partij zijn die nogal wat leden telt die niet echt blij zijn met een sterke openbare omroep. In de besparingsroes kan men dan een stap verder gaan. Een voorstel om de VRT-dotatie fors te verminderen of gewoon af te schaffen kan onder de gegeven omstandigheden snel werkelijkheid worden! Wie zou daar immers nog iets op tegen hebben als iedereen al moet betalen aan Telenet, Proximus of TV Vlaanderen om de VRT-uitzendingen te kunnen zien?

Of komt het toch zo ver niet? Zal de actiegroep “Red de antennekijker” de antenne-uitschakeling alsnog kunnen tegenhouden?

Frederik Van de Casteele

6 reacties op “Opinie: In de ideale wereld blijft de openbare omroep voor elke Vlaming gratis te ontvangen

  1. Op de website van de VRT die luisteren via DAB+ moet promoten lees ik dit :

    Het blijft wel zo dat aan luisteren via het internet of via de kabel – al lijkt het soms gratis – altijd een kost verbonden is. Voor internet (mobiel of vast) of kabelradio heeft u altijd abonnementskosten bij een dienstverlener. Vandaag biedt internet ook niet altijd de zekerheid dat u in alle omstandigheden kan luisteren. Als een radio die via een website uitzendt ineens een massale toestroom van luisteraars te verwerken krijgt, crasht de site. Mobiel internet heeft vandaag ook nog onvoldoende capaciteit om op elk moment alle radiostreams in Vlaanderen aan alle luisteraars door te geven.

    Ze weten het dus maar al te goed…. Als allemaal luisteren de website al kan doen crashen, wat als we allemaal tezelfdertijd gaan kijken? Iets dat een veelvoud van data vereist…

    Maar ja, Telenet en Proximus sponsort soms programma’s…Wiens brood men eet, diens woord men spreekt.

    • De VRT weet dat de beslissing niet oké is, maar denkt nog altijd dat het protest wel zal overwaaien. De VRT vergist zich schromelijk.

  2. Nog maar anderhalve maand tot de afschakeling en politici zoals Gatz blijven potdoof.
    Misschien moet de antennekijkende burger aan de partijen die in de Vlaamse regering zitten een signaal geven via de verkiezingen van 14 oktober, ook al zouden die alleen over het gemeentelijke en provinciale bestuursniveau moeten gaan?

Reageer